Van Transitie naar Transformatie – ieder het zijne
  • by Paul Jongstra, Marieke Wijdeven, Marc Douma
  • 12 Dec 2017

Van Transitie naar Transformatie – ieder het zijne

Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van een veel groter deel van het sociaal domein. Door de omvang, onbekendheid en complexiteit met deze taak schakelden veel gemeenten over naar de "overlevingsmodus". De afgelopen jaren werd de nieuwe taak inhoudelijk bekender en werd duidelijker hoe de uitvoering hiervan binnen de bestaande financiële kaders plaats kon vinden. Is er ruimte voor gemeenten om de overlevingsmodus te ontstijgen en een nieuwe fase in te gaan; de transformatie? In de transformatiefase is het tijd voor de verandering en staat de participatiesamenleving centraal. Iedereen neemt deel, naar eigen vermogen (en wensen).

Piet Hein Donner schetste in 2016 de uitdaging [1] waar gemeenten voor staan. Het uitgangspunt is niet langer gelijkheid voor iedereen, maar ieder het zijne. Mensen tot hun recht laten komen in plaats van het komen tot hun recht. Dat betekent dat onderzoek nodig is om vast te stellen hoe mensen tot hun recht komen en op welke wijze zorg en ondersteuning daaraan mogelijk kan bijdragen. Het leveren van maatwerk is hierbij het uitgangspunt.[2] 

De rol van de gemeente is meer dan alleen het verlenen van directe zorg en ondersteuning. Transformatie is de overgang naar een participatiesamenleving waarin professionele zorg pas in beeld komt als de samenleving dit zelf niet meer kan dragen[3].  

De transformatie vraagt een gemeente die nadenkt over twee vragen:

  1. Welke kwaliteit van dienstverlening leveren we?
  2. Wat kunnen (moeten) we nog meer doen om te komen tot een participatiesamenleving? 

De eerste vraag gaat over het vaststellen van kwaliteit. In de directe zorg kan die eigenlijk slechts op 2 onderdelen gebouwd worden: de professionaliteit van de zorgverlener (competenties, opleiding, ervaring) en de tevredenheid van de ontvanger. Dit uiteraard in samenhang met de kosten (efficiëntie proces, verantwoording, etc.). Dit is een exercitie die gemeenten uitstekend in gang kunnen zetten samen met haar partners. In die zin moet het onderdeel zijn (of worden) van de PDCA-cyclus van alle partijen. 

De tweede vraag is moeilijker. Welke bijdrage kan de overheid samen met maatschappelijk partners leveren om te komen tot een participatiesamenleving waar de burger zich thuis voelt? Zonder de maakbaarheid van de samenleving te onderschatten[4]. Maar wel met respect voor de bestaande netwerken en een gepaste regierol voor de gemeente die uitgaat van vertrouwen in plaats van controle. 

Hiervoor zijn verschillende methoden denkbaar. Uiteraard is het een optie om “open te staan” voor behoeften vanuit de samenleving en hierop te acteren. Voordeel hiervan is dat die vraag vanuit de inwoner tot stand komt en niet vanachter een bureau. Als gemeenten dit zo willen zullen ze hun organisatie daar wel op aan moeten passen. Zowel qua cultuur (van aanbod naar vraag) als qua attitude (van lastige burger naar goede gedachte). Bovendien zullen ze “haarvaten” in de samenleving moeten hebben. Het gemeentelijke equivalent van de wijkagent zeg maar. En de haarvaten zullen ook intern slagkracht moeten hebben om wensen voor elkaar te krijgen. Niks nieuws voor sommige gemeenten, maar voor veel wel.  

In mijn optiek is er echter meer voor nodig. Het is natuurlijk prachtig als projecten als nuttig worden ervaren, maar een lappendeken van kleine projecten hoeft inwoners nog niet warm te houden. Is de deken groot en dik genoeg? Dikker in de winter, dunner in de zomer?    

Een participatiesamenleving vraagt van de gemeente om na te denken over haar rol. Het vraagt bovendien om een visie die uitstijgt boven die van andere partners. Een visie die in essentie hierop neerkomt: hoe komen we tot een zo gelukkig mogelijke inwoner? 

Die visie zal je moeten definiëren, omarmen en uitdragen. Je zal moeten beschrijven wat je droombeeld is als organisatie. Je zal ook moeten uitwerken wat anderen en jijzelf doen om dat droombeeld te bereiken. Pas dan zie je wat je echt kan doen als gemeente en op welke wijze je je rol kunt invullen. En wat vervolgens binnen het budget mogelijk is. En natuurlijk moet je ook dan de professionaliteit en beleving bij de inwoner meten. 

Dat is niet heel erg ingewikkeld. Gemeenten doen dit al jaren met doelenbomen (het zijn die ongeinspireerde dingen uit de begroting voor het geval u er niet op aanslaat). Deze doelenbomen zouden in essentie natuurlijk wel de redenen voor je handelen moeten bevatten. Zodat de grootte en dikte van de deken bekend is. Pas dan draag je als gemeente maximaal bij aan de overgang naar een participatiesamenleving. 

Voor bijna alle gemeenten zal dat meer dan een beetje bijsturen zijn. Gemeenten moeten zichzelf opnieuw uitvinden[5]. Waar dan te beginnen? Nou, misschien door op een a4-tje te schrijven waar u staat en waar u wilt komen. Zoek de strateeg in uw organisatie en laat hem of haar drie weken geketend rondlopen met aan de linkerhand een inwoner en aan de rechterhand een uitvoerder. Met grote spiegels aan de muur waaronder ‘inwoner’ staat in plaats van ‘ambtenaar’. Waar wordt u gelukkig van (en uw moeder en oma)? En hoe kan u uzelf dan helpen? Participeren begint, ook voor ambtenaren en bestuurders, bij jezelf. 

Wij weten als geen ander dat dingen die eenvoudig klinken, vaak het moeilijkst te realiseren zijn. Wilt u hierover van gedachten wisselen? Haute Equipe is een adviesbureau met strategisch adviseurs die samen met gemeenten de basis willen leggen voor maatschappelijk resultaat. Dit doen we met gezond boeren verstand en een schat aan kennis en ervaring. 

Voor meer informatie bel:

  • Paul Jongstra        : 06-28344800
  • Marieke Wijdeven : 06-44225530
  • Marc Douma        : 06-48171135

 

Paul Jongstra

 

[1]https://www.divosa.nl/verslag-divosa-voorjaarscongres-2016#piet-hein-donner
[2] Zie bijvoorbeeld ECLI:NL:CRVB:2016:407
[3] Of als professionele zorg geen toegevoegde waarde heeft
[4] Caluwé, L. de en H. Vermaak: Leren veranderen; een handboek voor de veranderkundige. Kluwer Deventer (2006)
[5] Ook volgens Donner, zie eerdere voetnoot.                  

 

Namens ons sociaal domein team versturen wij wekelijks een sociaal domein nieuwsupdate naar al onze relaties binnen het publieke domein. Meer over onze nieuwsbrief en activiteiten is terug te vinden op onze sociaal domein pagina.